Agroekologia nie jest koncepcją wyłącznie teoretyczną, ale jest skupiona przede wszystkim na praktyce.Łączy tradycyjne metody wytwarzania żywności z najnowszą wiedzą naukową, tworząc zrównoważone systemy rolnicze, które nie tylko zwiększają wydajność upraw, lecz także dbają o zdrowie gleby, różnorodność biologiczną i odporność ekosystemów na zmiany klimatu.

 

Agroekologia stawia na praktyki, które ograniczają negatywny wpływ rolnictwa na środowisko naturalne, minimalizują skutki zmian klimatycznych, a jednocześnie oferują rolnikom i rolniczkom oraz lokalnym społecznościom korzyści płynące z bardziej zrównoważonego systemu żywnościowego.

Chodzi tu o tak zaprojektowane funkcjonowanie gospodarstw i ich otoczenia (w tym administracyjnego i prawnego), aby produkcja żywności była bardziej odporna na nieprzewidywalne zjawiska atmosferyczne, elastyczna, współpracująca ze środowiskiem naturalnym oraz funkcjonująca w ramach lokalnych sieci dystrybucji. W tym celu agroekologia proponuje praktyki rolnicze i działania społeczne, które uwzględniają dobrobyt ludzi i zwierząt, promują zachowanie bioróżnorodności i tradycyjnych metod rolniczych, a także maksymalne skrócenie łańcuchów dostaw. Choć brzmi to jak pomysł zbyt idealny do wdrożenia, wcale tak nie jest.

 

 

Wbrew pozorom agroekologia nie jest nową nauką, a raczej usystematyzowanym zestawem od dawna stosowanych praktyk rolniczych wzbogaconych o współczesną wiedzę i aspekt społeczny. Do kluczowych elementów agroekologii należą:

Wszystkie te działania pomagają, aby poszczególne części składowe gospodarstwa „współpracowały” ze sobą, zamiast funkcjonować w odseparowaniu.

 

 

Idea agroekologii wyrosła ze sprzeciwu wobec modelu rolnictwa stawiającego na pierwszym miejscu zysk finansowy i faworyzującego największych graczy na rynku. Jest także odpowiedzią na ogromne koszty środowiskowe i społeczne, które wiążą się z konwencjonalnymi, wielkoskalowymi i monokulturowymi uprawami. Agroekologia pozostaje w ścisłym związku z koncepcją suwerenności żywnościowej, po raz pierwszy przedstawioną w 1996 roku przez chłopski ruch La Via Campesina. Zakwestionowano w niej zdominowany przez korporacje globalny system produkcji i dystrybucji żywności, umieszczając w centrum rolników i rolniczki oraz konieczność wzmacniania lokalnych gospodarek, które mogą zapewnić trwałe bezpieczeństwo żywnościowe. Syntezę i najważniejsze filary tej idei zawiera Deklaracja Nyéléni[1], przyjęta w 2007 roku podczas międzynarodowego forum w Mali. W 2015 roku na kolejnym spotkaniu w tym samym miejscu wypracowano też wspólną wizję agroekologii.^[2]

 

W kontekście suwerenności żywnościowej agroekologia jest postrzegana nie tylko jako praktyka rolnicza, ale także jako droga do transformacji całego systemu żywnościowego na bardziej sprawiedliwy i zrównoważony. W ten sposób może pomóc przezwyciężyć liczne kryzysy – klimatyczny, ekologiczny, żywnościowy, zdrowotny i inne – za które współodpowiedzialny jest przemysłowy i korporacyjny model rolnictwa. Rolnictwo przemysłowe jest jednym z największych źródeł emisji gazów cieplarnianych, a jego dalsza intensyfikacja może pogłębić zmiany klimatu.

 

Częstotliwość i intensywność ekstremalnych zjawisk pogodowych, wzrost średniej globalnej temperatury oraz wahania opadów utrudniają produkcję żywności, zmniejszają jej przewidywalność i mają ogromny wpływ na bezpieczeństwo żywnościowe. Praktyki agroekologiczne z jednej strony pomagają ograniczyć szkodliwe emisje, a z drugiej zwiększają odporność gospodarstw na skutki zmian klimatu poprzez zróżnicowanie produkcji, poprawę jakości gleby oraz wykorzystanie lokalnej wiedzy.[3]

 

 

Zasadnicze pytanie brzmi: czy rolnictwo agroekologiczne jest w stanie wyprodukować wystarczającą ilość żywności, aby wyżywić rosnącą populację. Przeciwnicy argumentują, że wdrożenie zasad agroekologii spowoduje obniżenie plonów. Dostępne dane nie potwierdzają jednak tych obaw. Ważne przy tym, aby rozróżnić efekty krótkoterminowe od długoterminowych. Intensywne stosowanie nawozów chemicznych w konwencjonalnym rolnictwie prawdopodobnie przyniesie krótkoterminowy wzrost plonów. Podejście agroekologiczne nastawione jest na działanie długoterminowe – zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi dopiero z czasem może skutkować wyższymi plonami.

 

 

W ostatnich latach koncepcja agroekologii została wprowadzona do licznych oficjalnych dokumentów, w tym Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). FAO skupia się zwłaszcza na możliwościach wdrażania agroekologii w ramach istniejących polityk rolnych.[5]

Bardziej zrównoważona produkcja żywności wymaga oczywiście odpowiedzialnych i skutecznych mechanizmów zarządzania zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym oraz globalnym. Agroekologia podkreśla jednak przede wszystkim wagę sprawczości rolników i rolniczek w łańcuchach żywnościowych, a także znaczenie niematerialnych więzi lokalnych społeczności z ich terytoriami i naturą, które znajdują wyraz w trosce wytwórców żywności o ziemię i inne wspólne zasoby.^[6] Choć realizowana w praktyce na różne sposoby, agroekologia jest uniwersalnym podejściem, które powinno stać się fundamentem rolnictwa na całym świecie, dlatego warto ją wspierać.

 

 

---