Istotną zmianę w najbliższych latach może przynieść unijne rozporządzenie dotyczące opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), które ma wejść w życie 12 sierpnia 2026 roku. Regulacje te zakładają stopniowe ograniczanie jednorazowych opakowań, w tym m.in. wycofanie plastikowych opakowań na owoce i warzywa do 1,5 kg czy eliminację małych jednorazowych porcji produktów takich jak cukier, sól lub ketchup. W ich miejsce mają pojawić się rozwiązania wielorazowe, systemy refill oraz możliwość korzystania z własnych pojemników, także w gastronomii.

 

Na razie jednak codzienność konsumentów/ek wygląda zupełnie inaczej. Kupując jedzenie na wynos, w restauracji lub w sklepie, niemal zawsze otrzymujemy je w jednorazowym opakowaniu. Najczęściej jest to plastikowy pojemnik lub papierowe opakowanie powlekane plastikiem i szkodliwymi substancjami chemicznymi takimi jak PFASy. Co istotne, nie ma tu większego znaczenia cena ani standard lokalu. Zarówno w pobliskim sklepie spożywczym, jak i w restauracji, dominują rozwiązania jednorazowe. Problem nie wynika więc wyłącznie z wyborów konsumenckich, ale jest głęboko zakorzeniony w obecnym modelu produkcji i dystrybucji żywności.

 

Chage(k)now! przynosi rozwiązania

 

Jednocześnie w Europie rozwijane są już rozwiązania, które mają ten model zmienić. W ramach projektu Change(k)now! Interreg Baltic Sea Region testowane są różne podejścia do ograniczania jednorazowych odpadów opakowaniowych w sektorze żywienia, od gastronomii po wydarzenia masowe. Przykładem może być system wprowadzony w Kopenhadze, gdzie w centrum miasta uruchomiono sieć stacji do zwrotu opakowań wielorazowych. Konsumenci mogą tam oddawać używane kubki i pojemniki wielorazowe, w których zakupili jedzenie i napoje. Sa one następnie ponownie wykorzystywane przez restauracje, kawiarnie i sklepy. Takie rozwiązania pokazują, że system kaucyjny dla opakowań na wynos może być wygodny i skuteczny, jeśli zostanie dobrze zaprojektowany.

 

 

W ramach tego samego projektu powstała w Polsce szczególnie interesująca inicjatywa: Awaryjny Słoik czyli obiad w wielorazowym opakowaniu w pracy i w domu. System ten opiera się na wykorzystaniu szklanych słoików wielokrotnego użytku oraz inteligentnych automatów vendingowych, które umożliwiają zarówno zakup gotowego posiłku, jak i zwrot opakowania.

 

System ten skierowany jest zarówno do osób pracujących w biurach jak i wszystkich, którzy nie mają czasu na ugotowanie obiadu dla siebie i rodziny, a zależy im  na wielorazowych i bezpiecznych opakowaniach. Szkło można przetwarzać bez końca, jest też najbezpieczniejsze pod względem substancji chemicznych, nie wydziela się z niego mikro i nanoplastik.

 

 

W biurach „Awaryjny Słoik” funkcjonuje jako wygodne i szybkie rozwiązanie lunchowe w miejscu pracy. W przestrzeni biurowej instalowany jest automat z gotowymi posiłkami w szklanych słoikach. Pracownik wybiera danie, podgrzewa je i w ciągu kilku minut może zjeść pełnowartościowy obiad. Po posiłku wystarczy opłukać słoik i odłożyć go z powrotem do automatu. Cały proces odbywa się bez konieczności korzystania z jednorazowych opakowań, wychodzenia do sklepu czy angażowania się w skomplikowane systemy zwrotów. Opakowania trafiają do ponownego użycia w zamkniętym obiegu, co pozwala znacząco ograniczyć ilość odpadów generowanych w biurach, a jednocześnie wspiera realizację celów środowiskowych firm.

 

 „Awaryjny Słoik” to rozwiązanie, które może też funkcjonować szerzej w przestrzeni miejskiej, lokalnej gastronomii czy przy współpracy z producentami żywności. Taki vending może wykorzystać restauracja, która będzie sprzedawała swoje jedzenie w zamkniętych wielorazowych słoikach, które klienci będą zwracali. Inną opcją jest postawienie vendingu w bloku lub na osiedlu, dzięki czemu każdy będzie mógł kupić zdrowe, dobre jedzenie z lokalnej restauracji zawsze kiedy będzie potrzebował obiadu. Idea pozostaje taka sama, po zjedzeniu słoiki wracają do automatu, a depozyt na nasze konto.

 

Twórcy Awaryjnego słoika wciąż pracują nad umieszczeniem automatów w kolejnych miejscach, a już dziś można zamówić sobie ze strony internetowej do paczkomatu smaczne jedzenie, unikając jednorazowego opakowania. Po zwróceniu słoika tą samą drogą, odzyskamy depozyt za opakowanie.

„Awaryjny Słoik” pokazuje, że zrównoważone rozwiązania nie muszą być skomplikowane. To przykład, jak prosty pomysł technologiczny może wspierać realną zmianę systemową, łącząc ekologię, ekonomię i edukację. W czasach, gdy przepisy PPWR staną się obowiązkiem, takie inicjatywy będą nie tylko potrzebne – staną się fundamentem nowoczesnej, odpowiedzialnej gospodarki.