Badania nad substancjami zaburzającymi gospodarkę hormonalną pokazują, że koty i psy mogą pełnić rolę bioindykatorów tego, co dzieje się w środowisku domowym. Dane naukowe pokazują, że skutki narażenia na niektóre szkodliwe substancje obecne w domu często ujawniają się u zwierząt wcześniej niż u ludzi. Okazuje się, że koty mające kontakt z kurzem zawierającym bromowane środki zmniejszające palność częściej cierpią na zaburzenia tarczycy. Psy gryzące miękkie zabawki z PVC mogą wchłaniać ftalany i bisfenole. Nawet tworzywa sztuczne wykorzystywane w puszkach na karmę mogą zawierać substancje chemiczne, które przedostają się do pożywienia. Wyniki te są zbieżne z obserwacjami dotyczącymi ludzi, ale u zwierząt skutki często pojawiają się wcześniej. Zwierzęta domowe nie są jedynie naszymi kompanami. Mogą również pełnić funkcję systemu wczesnego ostrzegania, pokazując wpływ środowiska domowego na zdrowie. Codzienne wybory dotyczące produktów używanych w domu mogą wpływać na ich zdrowie, jakość i długość życia.

 

 

Każdy dom jest miejscem, w którym codziennie stykamy się z wieloma substancjami chemicznymi. Część z nich znajduje się w produktach używanych regularnie. Oto „Wielka Piątka” substancji, które najczęściej pojawiają się w środowisku domowym:

Substancje te osadzają się w kurzu, przywierają do tkanin i krążą w powietrzu. Zwierzęta spędzają większość czasu bliżej podłogi – oddychają, liżą sierść i pielęgnują się. To sprawia, że często są narażone bardziej niż ludzie.

 

 

Wiele świec zapachowych i dyfuzorów uwalnia lotne związki chemiczne, w tym ftalany i syntetyczne piżma. Koty wyjątkowo słabo metabolizują te substancje, dlatego to, co dla ludzi pachnie przyjemnie, może obciążać ich układ oddechowy i wątrobę zwierząt.

 

Rozwiązanie: wybieraj bezzapachowe świece z wosku pszczelego lub sojowego i używaj ich oszczędnie przy lekko uchylonym oknie. Zrezygnuj z dyfuzorów patyczkowych i aerozoli. Wprowadź do domu naturalne elementy, takie jak świeże kwiaty czy rośliny. Zachowaj ostrożność także przy naturalnych olejkach eterycznych - wdychane przez koty i ptaki mogą powodować poważne problemy zdrowotne.

 

 

Zapach środka dezynfekującego często kojarzy się z czystością. Tymczasem fenole i czwartorzędowe związki amoniowe, powszechnie stosowane w preparatach dezynfekujących i chusteczkach antybakteryjnych, mogą podrażniać skórę, płuca i układ hormonalny. Zwierzęta chodzą po świeżo umytych podłogach, liżą łapy i bezpośrednio wchłaniają pozostałości środków czyszczących. Tygodniowe badanie przeprowadzone wśród kobiet, które przeszły na „zielone” środki czystości, wykazało mierzalny spadek stężenia zanieczyszczeń powietrza w domu, takich jak benzen, chloroform i inne lotne związki chemiczne.

 

Rozwiązanie: stosuj detergenty wolne od substancji zaburzających gospodarkę hormonalną (EDC), usuwaj kurz wilgotną ściereczką zamiast suchego ścierania i myj podłogi wodą lub łagodnym roztworem octu. Odkurzaj odkurzaczem z filtrem HEPA i wietrz pomieszczenia po sprzątaniu.

 

 

Zwierzęta śpią nawet do 16 godzin dziennie. Oznacza to, że ich legowiska (i nasze łóżka) mają większe znaczenie, niż mogłoby się wydawać.

Stare pianki poliuretanowe i niektóre tkaniny uwalniają środki zmniejszające palność oraz mikroplastik, które gromadzą się w kurzu. Badania pokazują, że mogą one przyczyniać się do problemów z tarczycą u kotów i zaburzeń metabolicznych u ludzi.

 

Rozwiązanie: wybieraj legowiska wykonane z organicznej bawełny, wełny lub pianek o niskiej emisji lotnych związków organicznych (VOC). Pierz nowe tekstylia przed użyciem, odkurzaj przestrzeń pod meblami i regularnie wietrz pościel na słońcu.

 

 

Miękkie, elastyczne tworzywa sztuczne, szczególnie te wydzielające charakterystyczny zapach nowego plastiku, często zawierają ftalany i bisfenole uwalniane podczas gryzienia i pod wpływem ciepła.

 

Rozwiązanie: wybieraj zabawki z naturalnego kauczuku, bawełniane sznury lub stalowe piłeczki (wyłącznie dla kotów). Szukaj oznaczeń „nietoksyczne” lub „odpowiednie dla dzieci poniżej 3. roku życia”. Jeśli produkt jest bezpieczny dla małego dziecka, prawdopodobnie będzie bezpieczny także dla psa.

 

 

Jedna z najważniejszych praktycznych zasad dotyczących ograniczania ekspozycji na szkodliwe substancje chemiczne brzmi: nie lekceważ kurzu.

Może wydawać się niegroźny, ale często zawiera środki zmniejszające palność, ftalany, bisfenole i cząstki PFAS pochodzące z mebli, elektroniki czy podłóg. Zwierzęta wdychają go lub połykają podczas pielęgnacji sierści, przez co są narażone na działanie tych substancji szybciej niż ludzie.

 

Rozwiązanie: Aby ograniczyć ilość kurzu i związanych z nim zanieczyszczeń chemicznych, warto regularnie odkurzać mieszkanie odkurzaczem wyposażonym w filtr HEPA - co najmniej dwa razy w tygodniu, a najlepiej codziennie. Szczególną uwagę należy zwrócić na miejsca, w których kurz gromadzi się najłatwiej, takie jak narożniki, kratki wentylacyjne czy przestrzeń za urządzeniami elektronicznymi. Powierzchnie najlepiej przecierać wilgotną ściereczką, ponieważ suche ścieranie jedynie unosi drobiny kurzu w powietrze. Ważne jest również regularne pranie koców, legowisk i innych tekstyliów używanych przez zwierzęta, najlepiej w wysokiej temperaturze.

 

 

PFAS, zwane również „wiecznymi chemikaliami”, są często wykorzystywane w opakowaniach karm dla zwierząt, aby zapobiegać przyleganiu tłuszczu. Nie pozostają jednak wyłącznie w opakowaniu. Przenikają do żywności, a następnie kumulują się w organizmie, wpływając na płodność, odporność i metabolizm. Nawet żywność w puszkach może być źródłem narażenia. Badania wykazały, że zastąpienie żywności konserwowej świeżymi produktami już na jeden tydzień może znacząco obniżyć poziom BPA we krwi.

 

Rozwiązanie: kupuj suchą karmę w większych opakowaniach i przechowuj ją w pojemnikach ze stali nierdzewnej lub szkła. Codziennie myj miski gorącą wodą. Unikaj porysowanych plastikowych naczyń i „plamoodpornych” mat. Dzięki temu można ograniczyć codzienny kontakt ze szkodliwymi substancjami.

 

 

Ograniczanie kontaktu ze szkodliwymi substancjami chemicznymi w domu nie wymaga radykalnych zmian, lecz świadomych decyzji opartych na wiedzy. Zdrowe i komfortowe środowisko można tworzyć poprzez wybór bezpieczniejszych produktów, ograniczanie źródeł zanieczyszczeń oraz zwracanie uwagi na skład przedmiotów codziennego użytku. Nawet niewielkie zmiany, takie jak wybór łagodniejszych środków czystości, bezpieczniejszych materiałów czy bardziej przemyślane decyzje zakupowe, mogą z czasem przyczynić się do zmniejszenia ekspozycji na substancje potencjalnie szkodliwe dla ludzi i zwierząt. Dobrze zaprojektowany dom to przestrzeń, która wspiera zdrowie wszystkich domowników i ogranicza niepotrzebny kontakt z zanieczyszczeniami chemicznymi.

 

 

Wprowadzanie zmian ograniczających kontakt ze szkodliwymi substancjami chemicznymi może wydawać się trudne. Dlatego powstała aplikacja CheckED - narzędzie oparte na wiedzy naukowej, które pomaga monitorować i ograniczać codzienną ekspozycję na niebezpieczne związki chemiczne.